Europejski Nakaz Dochodzeniowy i „ukryte” zmiany

Termin na wdrożenie do polskiego porządku prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2014/41/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. upłynął już 22 maja 2017 r., w związku z czym ustawa z dnia 10 stycznia 2018 r. o zmianie ustawy — Kodeks postępowania karnego i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 201) wchodzi w życie z opóźnieniem, bo dopiero 8 lutego 2018 r. Oprócz KPK, ustawa wprowadza zmiany do Kodeksu Karnego Skarbowego, Kodeksu Karnego Wykonawczego oraz Kodeksu Postępowania w Sprawach o Wykroczenia.

Cele zmian

Celem implementowanej do polskiego porządku prawnego dyrektywy jest rozszerzenie systemu wzajemnej pomocy prawnej w sprawach karnych pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej o czynności dowodowe (dochodzeniowe), poprzez wprowadzenie możliwości wydania Europejskiego Nakazu Dochodzeniowego (END). W ten sposób, organy poszczególnych państw członkowskich prowadzące postępowanie w sprawach karnych będą mogły wnioskować do innych państw członkowskich o przeprowadzenie dowodów znajdujących się w tych państwach i przekazanie wyników tych czynności.

Dotychczasowe przepisy unijne dopuszczały już podobne rozwiązanie, jednakże — jak czytamy w uzasadnieniu do projektu ustawy — z uwagi na fakt, że przepisy te były rozdrobnione i kazuistyczne, ich stosowanie w praktyce było utrudnione, a organy poszczególnych państw korzystały z nich raczej niechętnie.

Prawodawca unijny nie narzucił państwom członkowskim katalogu czynności dowodowych (dochodzeniowych), które mogą być przedmiotem END. Organy państw członkowskich mogą zatem wnioskować co do zasady o przeprowadzenie dowolnej czynności, o ile jest ona dopuszczalna ich prawem krajowym. Jedynym ograniczeniem w tym zakresie jest ewentualna niezgodność zawnioskowanej czynności z prawem państwa wezwanego.

Europejski Nakaz Dochodzeniowy a Europejski Nakaz Aresztowania

END może obejmować także osobowe źródła dowodowe, a więc m.in. dotyczyć czasowego wydania osoby odbywającej karę pozbawienia wolności w innym państwie członkowskim. Omawianą procedurę należy odróżnić od procedury wydawania osób w ramach Europejskiego Nakazu Aresztowania. Osoby pozbawione wolności objęte END mają być wydawane wyłącznie w celu złożenia zeznań w charakterze świadka lub dokonania z ich udziałem innej przewidzianej prawem czynności procesowej. Organy państw członkowskich nie mogą zatem korzystać z procedury END do wydania osób podejrzanych czy oskarżonych celem ścigania lub odbycia kary, bowiem takie przekazanie możliwe jest wyłącznie na podstawie ENA.

Zmiany w KPKKPW

Implementowana dyrektywa opiera się na typowym dla prawa unijnego mechanizmie wzajemnego uznawania decyzji wydawanych przez organy państw członkowskich. Omawiana ustawa nie jest pierwszą tego typu implementacją, w związku z czym ustawodawca zastosował dotychczasową technikę legislacyjną i dodał kolejne rozdziały (nr 62c i 62d) do działu XIII KPK „Postępowanie w sprawach karnych ze stosunków międzynarodowych”. Nowy rozdział 62c reguluje kwestię wystąpienia przez polski sąd, prokuratora lub organ prowadzący dochodzenie (np. Policję, Straż Graniczną, Służbę Celno-Skarbową) do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie END w celu przeprowadzenia dowodu lub uzyskania jego wyników, jeżeli dowód taki został już w tym państwie przeprowadzony – dla celów postępowania karnego prowadzonego w Polsce. Z kolei rozdział 62d określa procedurę odwrotną, tj. związaną z wystąpieniem państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie END do właściwego organu polskiego.

Podobnie, w dziale XIIa KPW dodaje się rozdział 20c, który odsyła do odpowiedniego stosowania rozdziałów 62c i 62d KPK. W tym miejscu ustawodawca wprowadził jednakże ograniczenie, zgodnie z którym korzystanie z END w sprawach o wykroczenia dopuszczalne jest jedynie w przypadku wykroczeń z rozdziałów XIXIV Kodeksu wykroczeń, tj. wykroczeń przeciwko bezpieczeństwu i porządkowi w komunikacji oraz wykroczeń przeciwko mieniu. W uzasadnieniu czytamy, że sięganie po potencjalnie kosztowny instrument, jakim jest END, w każdym postępowaniu wykroczeniowym byłoby nieproporcjonalne do możliwych do uzyskania korzyści procesowych, a tym samym byłoby niezgodne z interesem wymiaru sprawiedliwości. Za proporcjonalne i usprawiedliwione ustawodawca uznał umożliwienie organom korzystanie z END jedynie w dwóch wyżej wskazanych kategoriach wykroczeń.

Zmiany w KKSKKW „przy okazji”

Oprócz opisanej wyżej implementacji unijnej dyrektywy, ustawodawca niejako „skorzystał z okazji” i zawarł w omawianej ustawie garść przepisów zmieniających KKSKKW, zupełnie niezwiązanych z END. Zmiany te dotyczą zabezpieczenia oraz przepadku przedmiotów, korzyści i ich równowartości i mają raczej charakter porządkujący. W uzasadnieniu do projektu ustawy tym zmianom poświęcono zaledwie jeden akapit i dowiadujemy się z niego, że zmiana w art. 131 KKS wynika z faktu, że przepis ten jest częściowo zbędny, gdyż w tym zakresie do postępowań w sprawach o przestępstwa skarbowe stosuje się odpowiednio przepisy KPK.Konsekwencją tej zmiany jest modyfikacja brzmienia art. 33 § 4 KKS, polegająca na usunięciu odwołania do uchylonego art. 131 § 4 KKS. Ponadto, w nowym brzmieniu art. 131 KKS uzupełniono katalog środków karnych i obowiązków, których wykonanie może podlegać zabezpieczeniu. Z kolei zmiana w art. 187 KKW polega na doprecyzowaniu, że chodzi o równowartość zarówno przedmiotu, jak i korzyści majątkowej przechodzących na własność Skarbu Państwa.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.