Przepisy KW o zatrzymaniu niezgodne z Konstytucją

Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2019 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt SK 6/16, Trybunał Konstytucyjny RP orzekł o niezgodności z Konstytucją niektórych zasad, na jakich osoba zatrzymana w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia uczestniczy w posiedzeniu sądu rozpatrującego zażalenie na jej uprzednie zatrzymanie. Uzasadnienie orzeczenia nie jest jeszcze dostępne, ale sprawdźmy, jak jego sentencja zmienia KPW.

Sentencja wyroku

Zgodnie z pkt 1 sentencji wyroku TK, art. 45 § 1 pkt 1 w zw. z art. 90 § 2 KPW w zakresie, w jakim dopuszcza zatrzymanie osoby przebywającej jedynie czasowo na terytorium RP, której tożsamość została ustalona, a której zarzuca się popełnienie wykroczenia zagrożonego wyłącznie grzywną przewidzianą w art. 18 pkt 3 KW, jest niezgodny z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Z kolei zgodnie z pkt 2 sentencji, art. 47 § 2 w zw. z art. 33 i art. 109 § 2 KPW w zakresie, w jakim nie gwarantuje osobie zatrzymanej prawa do udziału w posiedzeniu sądu rozpatrującego zażalenie na zatrzymanie, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 42 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Zatrzymanie cudzoziemca

W skardze konstytucyjnej w omawianej sprawie (wszystkie dokumenty w sprawie dostępne są na stronie internetowej TK) , skarżący opisał historię swojego zatrzymania, do którego doszło w marcu 2015 r. Zatrzymania dokonało dwóch policjantów dokonujących pomiaru prędkości. Po wylegitymowaniu skarżącego na podstawie okazanego paszportu, z powodu braku możliwości porozumienia się ze skarżącym (władającym dwoma językami obcymi, którymi nie władali policjanci), doprowadzono go na Komendę Powiatową Policji, gdzie sporządzono protokół zatrzymania. Dopiero po kilku godzinach, ze skarżącym została przeprowadzona rozmowa z udziałem nauczycielki jednego ze znanych mu języków. Pomimo udzielenia policjantom szeregu informacji, skarżący spędził całą noc w policyjnym areszcie i został zwolniony dopiero nazajutrz po południu. Skarżący złożył w terminie zażalenie na to zatrzymanie, jednak rozpoznający je Sąd Rejonowy uznał zatrzymanie za zasadne, legalne i prawidłowo wykonane.

Przed Trybunałem Konstytucyjnym skarżący podnosił, że z punktu widzenia gwarancji wolności i nietykalności osobistej, niezgodne z Konstytucją jest zatrzymanie osoby tymczasowo przebywającej w Polsce, jeżeli jej tożsamość została ustalona i grozi jej jedynie grzywna, nawet jeśli z osobą tą nie można się porozumieć w znanym zatrzymującemu języku. Ponadto skarżący wskazał, że w jego ocenie niezgodne z konstytucyjnym prawem do sądu i do obrony przed sądem są przepisy, które uniemożliwiają obwinionemu osobisty udział w posiedzeniu w sprawie rozpoznania zażalenia na zatrzymanie.

Powyższe stanowisko skarżącego poparli zarówno Rzecznik Praw Obywatelskich, który postanowił przystąpić do sprawy, jak i Prokurator Generalny.

Stanowisko TK

W komunikacie po wydaniu orzeczenia, TK wskazał, że zatrzymanie osoby, która jedynie czasowo przebywa na terytorium Polski, a którą obwinia się o popełnienie wykroczenia zagrożonego wyłącznie grzywną, stanowi nieproporcjonalną ingerencję w konstytucyjnie chronioną sferę wolności osobistej. Sprawne rozpatrzenie sprawy o wykroczenie w ramach postępowania przyspieszonego, z którym zatrzymanie jest funkcjonalnie powiązane, nie stanowi samo w sobie dostatecznego uzasadnienia ingerencji w tę sferę.

TK podzielił również zarzut skarżącego, iż niezagwarantowanie zatrzymanemu prawa do udziału w posiedzeniu sądu, na którym rozpatrywane jest zażalenie na zatrzymanie, narusza konstytucyjne standardy jawnego i sprawiedliwego postępowania sądowego, a także prawa do obrony. Z punktu widzenia konstytucyjnych wymogów składających się na prawo do sądu, orzekanie pod nieobecność strony należy traktować jako wyjątek, który nie może być stosowany przez ustawodawcę w sposób ekstensywny. Realizacja prawa do udziału w posiedzeniu sądu wymaga każdorazowego poinformowania strony lub jej pełnomocnika o terminie posiedzenia, przy czym nie wyklucza rozpatrzenia sprawy pod nieobecności prawidłowo powiadomionej strony.

Wejście w życie

Omawiane orzeczenie zapadło jednogłośnie i zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw z dnia 15 stycznia 2019 r. pod numerem pozycji 76.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.