Ustawa o Sądzie Najwyższym — skarga nadzwyczajna i zmiany w KPC, KPKKPW

3 kwietnia 2018 r. wchodzi w życie ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Ustawa to ważna z ustrojowego punktu widzenia, więc każdemu prawnikowi (i prawnikowi in spe) wypada ją znać. Dlatego w tym poście odkładam na bok polityczną dyskusję i przedstawiam instytucję skargi nadzwyczajnej, a także zmiany, jakie już za chwilę nastąpią w trzech kodeksach.

Zmiany w KPC

W Kodeksie Postępowania Cywilnego zmienią się trzy przepisy - art. 48 § 3 oraz art. 62611 § 2 i 3. Zmiany te są pokłosiem wprowadzenia przez omawianą ustawę instytucji „skargi nadzwyczajnej”. Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą nadzwyczajną, nie będzie mógł orzekać co do tej skargi. W razie wniesienia skargi nadzwyczajnej w postępowaniu wieczystoksięgowym, sąd dokona wpisu wzmianki o tej skardze do księgi wieczystej niezwłocznie po przedstawieniu przez zainteresowanego zawiadomienia o jej wniesieniu.

Zmiany w KPKKPW

W Kodeksie Postępowania Karnego zmian jest trochę więcej. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 40 § 3, sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą nadzwyczajną, nie będzie mógł orzekać co do tej skargi. Jest to przepis analogiczny do wskazanego wyżej art. 48 § 3 KPC. Zmiany w art. 652 pkt 3, art. 655 i art. 673 KPK  oraz w art. 15 § 3 i art. 113 § 4 KPW stanowią konsekwencję wprowadzenia nowej struktury organizacyjnej Sądu Najwyższego, w której zlikwidowano odrębną Izbę Wojskową. Zakres kognicji SN w sprawach karnych wojskowych nie uległ zmianie, a modyfikacje tych przepisów są czysto językowe i polegają na wykreśleniu wyrażenia „Izba Wojskowa”.

Kilka słów o skardze nadzwyczajnej

Zgodnie z art. 89 omawianej ustawy, skarga nadzwyczajna będzie mogła zostać wniesiona od prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego lub sądu wojskowego kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli będzie to konieczne dla zapewnienia praworządności i sprawiedliwości społecznej, a ponadto:
1)
 orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji,
2) orzeczenie w sposób rażący narusza prawo przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
3) zachodzi oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego,
- a orzeczenie nie może być uchylone lub zmienione w trybie innych nadzwyczajnych środków zaskarżenia. 

Skargi nadzwyczajnej nie będzie mógł wnieść każdy. Legitymację do jej wniesienia będą mieć wyłącznie Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz, w zakresie swojej właściwości, Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, Rzecznik Finansowy i Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie 5 lat od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia, a jeżeli od orzeczenia została wniesiona kasacja albo skarga kasacyjna — w terminie roku od dnia ich rozpoznania. Niedopuszczalne będzie uwzględnienie skargi nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonego wniesionej po upływie roku od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, a jeżeli od orzeczenia została wniesiona kasacja albo skarga kasacyjna — po upływie 6 miesięcy od dnia jej rozpoznania.

Skarga nadzwyczajna nie będzie dopuszczalna od wyroku ustalającego nieistnienie małżeństwa, orzekającego unieważnienie małżeństwa albo rozwód, jeżeli choćby jedna ze stron po uprawomocnieniu się takiego orzeczenia zawarła związek małżeński, oraz od postanowienia o przysposobieniu. Skarga nadzwyczajna nie będzie również dopuszczalna w sprawach o wykroczenia i wykroczenia skarbowe - stąd brak zmian w odpowiednich przepisach KPW w tym przedmiocie.

W przypadku uwzględnienia skargi nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy uchyli zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i stosownie do wyników rozprawy orzeknie co do istoty sprawy albo przekaże sprawę do ponownego rozpoznania właściwemu sądowi, w razie potrzeby uchylając także orzeczenie sądu pierwszej instancji, albo umorzy postępowanie. SN oddali skargę nadzwyczajną, jeżeli stwierdzi brak podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Jeżeli SN uzna, że przyczyną naruszenia przez orzeczenie zasad lub wolności i praw człowieka i obywatela, określonych w Konstytucji, jest niezgodność ustawy z Konstytucją, wystąpi z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. SN będzie mógł zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy będzie zależało od wyniku postępowania toczącego się przed TK.

Jeżeli Pierwszy Prezes SN lub Prezes SN uzna, że ochrona praworządności i sprawiedliwości społecznej to uzasadnia, będzie mógł powołać uczestnika postępowania występującego w charakterze rzecznika interesu społecznego (osobę spełniającą wymagania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego SN). Rzecznik zmierzać będzie do urzeczywistnienia się zasad praworządności i sprawiedliwości społecznej. Rzecznik będzie mógł składać oświadczenia na piśmie, uczestniczyć w posiedzeniach i wypowiadać się.

W okresie 3 lat od dnia wejścia w życie omawianej ustawy (a więc do 3 kwietnia 2021 r.) skarga nadzwyczajna będzie mogła zostać wniesiona od prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie w sprawach, które uprawomocniły się po dniu 17 października 1997 r. Jeżeli od uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia upłynęło 5 lat, a orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne lub przemawiają za tym zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji, Sąd Najwyższy będzie mógł ograniczyć się do stwierdzenia wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których wydał takie rozstrzygnięcie.

Nie ulega wątpliwości, że instytucja skargi nadzwyczajnej narusza zasadę stabilności prawomocnych orzeczeń sądowych. Zgodnie z opisanymi powyżej regulacjami, może dojść do wzruszenia wyroków, które uprawomocniły się w ciągu ostatnich 20 lat. Czas pokaże, czy podmioty uprawnione do ich wnoszenia będą chętnie korzystały ze swoich nowych kompetencji — osoby zainteresowane wniesieniem takiej skargi w ich sprawie, z pewnością będą kierować swoje prośby do tych podmiotów.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.