Ważne zmiany w terminach przedawnienia

9 lipca 2018 r. czeka nas niemała rewolucja w terminach przedawnienia roszczeń. Wszystko za sprawą ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy — Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1104). Akt prawny to stosunkowo krótki, ale diametralnie zmienia sytuację prawną dłużników i wierzycieli w całym kraju.

Nowe zasady dochodzenia przedawnionych roszczeń

Jak wszyscy dobrze wiemy, roszczeń nie można dochodzić w nieskończoność i prędzej, czy później, ulegają one przedawnieniu. Przedawnienie roszczenia oznacza, że po pewnym czasie staje się ono tzw. „zobowiązaniem naturalnym” i dłużnik może uniknąć zapłaty, jeżeli tylko w odpowiedzi na pozew lub w sprzeciwie albo zarzutach od nakazu zapłaty wskaże, że roszczenie uległo przedawnieniu. Takie brzmienie art. 117 Kodeksu cywilnego powodowało, że wierzyciele kierowali do sądu pozwy o roszczenia już przedawnione licząc, że pozwany dłużnik nie podniesie zarzutu przedawnienia. Dzięki temu, w przypadku gdy dłużnik nie zareagował na pozew lub — nie mając świadomości przedawnienia — nie podniósł zarzutu, wierzyciele uzyskiwali tytuły wykonawcze pomimo upływu okresu przedawnienia i mogli te roszczenia egzekwować.

Ustawodawca wyciągnął rękę do konsumentów i dodał do KC przepisy, które od 9 lipca 2018 r. utrudnią wierzycielom dochodzenie przedawnionych roszczeń. Od teraz, po upływie terminu przedawnienia nie można będzie się domagać zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Sądy będą zatem samodzielnie badać, czy dochodzone w pozwie roszczenie jest przedawnione, bez oczekiwania na podniesienie stosownego zarzutu przez dłużnika. W wyjątkowych przypadkach sąd będzie mógł, po rozważeniu interesów obu stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagać tego będą względy słuszności. Sąd będzie wówczas rozważał długość terminu przedawnienia, długość okresu od upływu terminu przedawnienia do chwili dochodzenia roszczenia, a także charakter okoliczności, które spowodowały niedochodzenie roszczenia przez uprawnionego, w tym wpływ zachowania dłużnika na opóźnienie wierzyciela w dochodzeniu roszczenia.

Zaproponowane regulacje z pewnością ułatwią życie konsumentom, a ich wierzycieli zmobilizują do sprawniejszego działania. W konsekwencji, konsumenci nie będą już zaskakiwani pozwami i zajęciami komorniczymi z powodu długów sprzed lat, takich jak np. niezapłacona faktura za telefon. Jednocześnie, wierzyciele dochodzący przedawnionych wierzytelności będą musieli wykazać istnienie przesłanek, których bardzo ogólny charakter może być zarówno ułatwieniem, jak i utrudnieniem. Wierzyciel będzie musiał wykazać się nie lada argumentacją, by przekonać sąd do swoich racji.

Nowe terminy przedawnienia

Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem art. 118 KC, roszczenia co do zasady przedawniały się z upływem 10 lat, a roszczenia o świadczenia okresowe lub związane z prowadzeniem działalności gospodarczej — z upływem 3 lat. Za sprawą nowego brzmienia tego przepisu, okres dziesięcioletni został skrócony do lat 6. Nadto, zarówno koniec terminu 3‐letniego, jak i 6‐letniego przypadają na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata (np. w przypadku roszczeń dochodzonych na podstawie prawa przewozowego).

Przykładowo, jeżeli termin zapłaty faktury za dostawę materiałów budowlanych upłynie 1 sierpnia 2018 r., to producent tych materiałów będzie mógł skutecznie pozwać dewelopera o zapłatę tej faktury najpóźniej do dnia 31 grudnia 2021 r. W dotychczasowym stanie prawnym, termin ten upłynąłby 1 sierpnia 2021 r.

Zgodnie z dotychczasowym art. 125 KC, roszczenia stwierdzone: prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego; ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym; ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd; przedawniały się z upływem 10 lat. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmowało świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości ulegało przedawnieniu trzyletniemu. Nowe brzmienie tego przepisu skraca termin przedawnienia roszczeń do lat 6. 

Przykładowo, jeżeli przeciwko dłużnikowi zostanie wydany nakaz zapłaty, który uprawomocni się 1 sierpnia 2018 r., to wierzyciel będzie mógł skutecznie wszcząć egzekucję komorniczą do 1 sierpnia 2024 r. Zgodnie z dotychczasowymi regulacjami, termin ten upływałby dopiero 1 sierpnia 2028 r.

Wreszcie, zmiana dotychczasowego brzmienia art. 568 KC, ma jednoznacznie przesądzić, że także w przypadku sprzedaży konsumenckiej używanych rzeczy ruchomych, roczny termin przedawnienia roszczeń z rękojmi nie może zakończyć się przed upływem 2 lat od dnia wydania rzeczy, nawet jeżeli strony uzgodniły, że termin odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi będzie skrócony do roku (a w każdym czasie do okresu krótszego niż 2 lata). Dotychczasowe brzmienie tego przepisu upoważniało do interpretacji, że w przypadku gdy okres rękojmi przy sprzedaży używanej rzeczy ruchomej został skrócony do roku, okres przedawnienia roszczeń z rękojmi mógł upłynąć przed upływem 2 lat od dnia wydania rzeczy.

Zmiany w KPC

Za sprawą dodanego w art. 187 § 1 KPC pkt 11dodatkowym wymogiem formalnym pozwu będzie, po dokładnym określeniu żądania, oznaczenie daty wymagalności roszczenia w sprawach o zasądzenie roszczenia.

Omawiana nowelizacja wprowadza także nowe zasady egzekucji komorniczej z rachunków bankowych dłużników. Dotychczasowe regulacje umożliwiające dokonywanie przez komorników zajęć rachunków bankowych drogą elektroniczną powodowały, że dłużnicy nie zawsze mieli możliwość skorzystania z przysługujących im środków obrony. Banki niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu przekazywały środki pieniężne komornikom, a komornicy w ciągu 4 dni przekazywali je wierzycielom. W konsekwencji dochodziło do sytuacji, w których skarga na czynności komornika lub powództwo przeciwegzekucyjne wpływały już po przekazaniu pieniędzy wierzycielowi, także w sprawach, w których świadczenie zostało już spełnione, było przedawnione czy opierało się o podrobiony tytuł wykonawczy. Nowe brzmienie art. 889 KPC oraz nowy art. 8892 KPC wprowadzają rozwiązanie, które z jednej strony umożliwi dłużnikowi obronę przed egzekucją, a z drugiej strony uniemożliwi mu uchylenie się od egzekucji przez rozporządzenie środkami zgromadzonymi na zajętym rachunku. Bank prowadzący rachunek bankowy dłużnika, po otrzymaniu od komornika zawiadomienia o zajęciu, zablokuje środki na okres 7 dni i przekaże je na rachunek komornika dopiero po upływie tego okresu. W tym czasie dłużnik będzie miał możliwość podjęcia działań obronnych.

A co z biegnącymi terminami przedawnienia?

Omawiana ustawa zawiera szereg przepisów przejściowych, które regulują kwestie roszczeń nieprzedawnionych w dniu jej wejścia w życie. Do roszczeń powstałych przed dniem 9 lipca 2018 r. i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosować będziemy nowe przepisy. Jeżeli zgodnie z nowymi przepisami termin przedawnienia będzie krótszy niż według przepisów dotychczasowych (a więc np. skrócił się z 10 do 6 lat), to bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem 9 lipca 2018 r. Jeżeli jednak przedawnienie rozpoczęte przed dniem 9 lipca 2018 r. nastąpiłoby przy uwzględnieniu dotychczasowego terminu przedawnienia wcześniej, to przedawnienie nastąpi z upływem tego wcześniejszego terminu.

W przypadku nowych regulacji dotyczących przysługujących konsumentom roszczeń powstałych przed dniem 9 lipca 2018 r. i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosować będziemy przepisy KC w brzmieniu dotychczasowym. Z kolei roszczenia przedawnione przysługujące przeciwko konsumentowi, co do których do dnia 9 lipca 2018 r. nie podniesiono zarzutu przedawnienia, podlegają z tym dniem skutkom przedawnienia określonym w nowych przepisach KC.

Nowe przepisy KPC o zajęciach rachunków bankowych znajdą zastosowanie także do zajęć dokonanych przed dniem 9 lipca 2018 r., o ile bank nie przekazał jeszcze środków pieniężnych komornikowi.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.