Zarząd sukcesyjny przedsiębiorstwem osoby fizycznej

25 listopada 2018 r. wchodzi w życie Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1629). O co chodzi i co zmienia się w aż czterech kodeksach, Prawie upadłościowym i Ordynacji podatkowej? W dzisiejszym poście przejdziemy kolejno przez najważniejsze zmiany.

Podstawowe założenia ustawy

Zgodnie z jej art. 1, ustawa reguluje zasady tymczasowego zarządzania przedsiębiorstwem po śmierci przedsiębiorcy, który we własnym imieniu wykonywał działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG, oraz kontynuowania działalności gospodarczej wykonywanej z wykorzystaniem tego przedsiębiorstwa. Ustawa wprowadza pojęcie „przedsiębiorstwa w spadku”, przez co należy rozumieć składniki niematerialne i materialne, przeznaczone do wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, stanowiące mienie przedsiębiorcy w chwili jego śmierci. Zalicza się to tego również mienie przedsiębiorcy i jego małżonka, jeżeli stanowiło przedsiębiorstwo (zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych) w rozumieniu art. 55[1] KCPrawa do „przedsiębiorstwa w spadku” przysługiwać będą spadkobiercy lub zapisobiercy tego przedsiębiorstwa, małżonkowi będącemu współwłaścicielem składników przedsiębiorstwa lub podmiotowi, który nabył te prawa od w/w osób, a w tym podmiot, do którego wniesiono przedsiębiorstwo tytułem wkładu — w przypadku gdy po śmierci przedsiębiorcy nastąpiło zbycie tego przedsiębiorstwa albo udziału w tym przedsiębiorstwie.

Zarządca sukcesyjny może zostać powołany przez przedsiębiorcę jeszcze za jego życia — poprzez wskazanie konkretnej osoby do pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego albo poprzez zastrzeżenie, że z chwilą jego śmierci wskazany prokurent stanie się zarządcą sukcesyjnym. Zarówno powołanie zarządcy sukcesyjnego, jak i wyrażenie zgody osoby powołanej na pełnienie tej funkcji, wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności oraz złożenia wniosku do wpis tej informacji do CEIDG.

Po śmierci przedsiębiorcy powołanie zarządcy sukcesyjnego może zostać dokonane przez małżonka przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w „przedsiębiorstwie w spadku”, przez spadkobiercę ustawowego przedsiębiorcy, który przyjął spadek lub przez spadkobiercę testamentowego przedsiębiorcy, który przyjął spadek albo zapisobiercę windykacyjnego, który przyjął zapis windykacyjny, jeżeli zgodnie z ogłoszonym testamentem przysługuje mu udział w „przedsiębiorstwie w spadku”. Po uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowaniu aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydaniu europejskiego poświadczenia spadkowego, zarządcę sukcesyjnego może powołać wyłącznie właściciel „przedsiębiorstwa w spadku”. We wszystkich wyżej wymienionych przypadkach, wymagana jest zgoda osób, którym łącznie przysługuje udział w „przedsiębiorstwie w spadku” większy niż 85/100. Czynność powołania zarządcy sukcesyjnego w omawianych przypadkach wymaga zachowania formy aktu notarialnego, a notariusz niezwłocznie zgłasza zarządcę sukcesyjnego do CEIDG.

Uprawnienie do powołania zarządcy sukcesyjnego wygasa z upływem dwóch miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy. W okresie od chwili śmierci przedsiębiorcy do dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego / wygaśnięcia prawa do powołania zarządcy sukcesyjnego, czynności koniecznych do zachowania majątku lub możliwości prowadzenia „przedsiębiorstwa w spadku”, polegających w szczególności na zaspokajaniu wymagalnych roszczeń, przyjmowaniu należności czy zbywaniu rzeczowych aktywów obrotowych, podejmować mogą te same osoby, które są uprawnione do powołania zarządcy sukcesyjnego.

W sprawach wynikających z prowadzenia „przedsiębiorstwa w spadku”, zarządca sukcesyjny posługuje się dotychczasową nazwą (firmą) przedsiębiorcy z dodaniem oznaczenia „w spadku”. 

Do obowiązków zarządcy sukcesyjnego należy prowadzenie „przedsiębiorstwa w spadku” oraz wykonywanie wszelkich czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Zarząd sukcesyjny nie może być przeniesiony na inny podmiot, ale zarządca sukcesyjny może ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub pewnego rodzaju czynności. Zarządca sukcesyjny działa w imieniu własnym i na rachunek właściciela „przedsiębiorstwa w spadku”, dokonuje czynności zwykłego zarządu w sprawach wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa, a czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu dokonuje za zgodą wszystkich właścicieli. W braku zgody — za zgodą sądu. Do wynagrodzenia zarządcy sukcesyjnego stosuje się odpowiednio przepisy KC o zleceniu.

Właściciele „przedsiębiorstwa w spadku” mają prawo do udziału w zyskach i uczestniczą w stratach wynikających z prowadzenia „przedsiębiorstwa w spadku” w takim stosunku, w jakim przysługuje im udział w prawie własności. Zysk jest im wypłacany przez zarządcę sukcesyjnego. Właściciele mogą także otrzymywać zaliczki na poczet przewidywanego zysku.

Zarządca sukcesyjny przestaje pełnić funkcję m.in. z chwilą śmierci, odwołania, rezygnacji, jednak nie później niż z dniem wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego. Zarząd sukcesyjny wygasa m. in. z upływem dwóch miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy, jeżeli w tym okresie nikt nie przyjął spadku / zapisu windykacyjnego; z dniem uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego (jeżeli jedna osoba nabyła „przedsiębiorstwo w spadku” w całości); z dniem ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy; z dniem dokonania działu spadku obejmującego „przedsiębiorstwo w spadku”; z upływem dwóch lat od śmierci przedsiębiorcy. Sąd z ważnych przyczyn może wydłużyć ten okres do lat pięciu.

Zmiany w Kodeksie postępowania administracyjnego

Wśród 64 ustaw zmienianych omawianą ustawą, znajduje się Kodeks Postępowania Administracyjnego. Wprowadzane zmiany spowodowane są utworzeniem instytucji zarządu sukcesyjnego. I tak, zgodnie z nowym art. 30 § 4a KPA, w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych, wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa strony, w razie jej śmierci w toku postępowania, jeżeli został ustanowiony zarząd sukcesyjny przedsiębiorstwem strony, na jej miejsce wstępuje zarządca sukcesyjny. W przypadku wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego do postępowania toczącego się z udziałem zarządcy sukcesyjnego na jego miejsce wstępują następcy prawni zmarłego.

Zmianie ulegają także przepisy w zakresie zawieszenia postępowania administracyjnego w art. 97 KPAOrgan zawiesi postępowanie także w razie wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego, gdy postępowanie toczyło się z udziałem zarządcy sukcesyjnego, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłego do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 (spadek nieobjęty), a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105 KPA).

Zmiany w Kodeksie cywilnym

Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem art. 109[7] § 4 Kodeksu cywilnego, śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powodują wygaśnięcia prokury. Z nowego brzmienia tego przepisu wyłączono frazę „śmierć przedsiębiorcy”.

Zmianie ulega także szereg przepisów w zakresie wspólności majątku spadkowego i działu spadku. Zgodnie z nowym art. 1037 § 3 KC, jeżeli do spadku należy przedsiębiorstwo, umowa o dział spadku powinna być zawarta w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Jeżeli jednak w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość albo przedsiębiorstwo jest objęte zarządem sukcesyjnym, umowa o dział spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Z kolei zgodnie z nowym art. 1038[1] KC, w przypadku gdy w skład spadku wchodzi przedsiębiorstwo, dział spadku obejmuje to przedsiębiorstwo z uwzględnieniem potrzeby zapewnienia kontynuacji prowadzonej przy jego wykorzystaniu działalności gospodarczej, chyba że spadkobiercy oraz małżonek spadkodawcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie, nie osiągnęli porozumienia co do kontynuacji tej działalności.

Zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego

Jak można łatwo się domyślić, omawiana ustawa dodaje przyczynę zawieszenia postępowania także w procedurze cywilnej. I tak, zgodnie z nowym art. 174 § 1 pkt 6 KPC, sąd zawiesi postępowanie z urzędu, jeżeli zarządca sukcesyjny przestał pełnić tę funkcję albo zarząd sukcesyjny wygasł, w przypadku gdy postępowanie toczyło się z udziałem zarządcy sukcesyjnego. Analogicznie, zgodnie z nowym art. 180 § 1 pkt 6 i 7 KPC, sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, jeżeli zarządca sukcesyjny, z którego udziałem toczyło się postępowanie, przestał pełnić tę funkcję — z dniem zgłoszenia się lub wskazania kolejnego zarządcy sukcesyjnego; oraz w przypadku wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego — z dniem zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego. Nadto, zgodnie z nowym art. 181[1] KPC, na wniosek zarządcy sukcesyjnego lub drugiej strony sąd postanowi podjąć postępowanie z udziałem zarządcy sukcesyjnego, jeżeli postępowanie dotyczy spraw wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa zmarłej strony objętego zarządem sukcesyjnym.

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 635 § 2 KPC, zarządca sukcesyjny dołączył do grona podmiotów uprawnionych do zgłoszenia wniosku o zabezpieczenie spadku.

W części pierwszej w księdze drugiej w tytule II w dziale IV po rozdziale 6 dodano nowy rozdział 6a — Sprawy dotyczące zarządu sukcesyjnego. Przepisy te określają właściwy sąd (odpowiednio sąd spadku lub sąd opiekuńczy) oraz podmioty właściwe do złożenia wniosku o wydanie zezwolenia na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu, wniosku o odwołanie zarządcy sukcesyjnego oraz wniosku o przedłużenie zarządu sukcesyjnego.

Nadto, zgodnie z nowym brzmieniem art. 670 KPC, sąd spadku będzie z urzędu ustalał, czy w skład spadku wchodzi „przedsiębiorstwo w spadku” objęte zarządem sukcesyjnym.

Zmianie ulegają także przepisy dotyczące postępowania egzekucyjnego. I tak, zgodnie z nowym brzmieniem art. 780 KPC, do egzekucji z mienia wchodzącego w skład „przedsiębiorstwa w spadku” objętego zarządem sukcesyjnym, konieczne będzie uzyskanie klauzuli wykonalności przeciwko zarządcy sukcesyjnemu. Nadto, zgodnie z nowym brzmieniem art. 819 KPC, organ egzekucyjny będzie mógł podjąć postępowanie zawieszone z powodu śmierci dłużnika w zakresie, w jakim dotyczy ono praw i obowiązków wynikających z działalności gospodarczej — z udziałem zarządcy sukcesyjnego, jeżeli został powołany.

Zmiany w Kodeksie pracy

Nowelizacja Kodeksu pracy wprowadzana omawianą ustawą dotyczy skutków śmierci pracodawcy w przypadku ustanowienia zarządu sukcesyjnego. Celem uregulowania tej kwestii, w art. 63[2] KP dodano § 4–12.

I tak, w przypadku ustanowienia zarządu sukcesyjnego z chwilą śmierci pracodawcy, umowa o pracę z pracownikiem wygasa z dniem wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego, chyba że przed tym dniem nastąpiło przejęcie pracownika przez nowego pracodawcę na zasadach określonych w art. 23[1] KP. Z kolei w przypadku nieustanowienia zarządu sukcesyjnego z chwilą śmierci pracodawcy, umowa o pracę wygasa z upływem 30 dni od dnia śmierci pracodawcy, chyba że przed upływem tego terminu osoba uprawniona albo zarządca sukcesyjny uzgodni z pracownikiem, na mocy pisemnego porozumienia stron, że stosunek pracy będzie kontynuowany na dotychczasowych zasadach do dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego albo do dnia wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego. W porozumieniu można uzgodnić wcześniejszy termin rozwiązania umowy o pracę.

Z kolei w przypadku umów o pracę na czas określonygdy nie ustanowiono zarządu sukcesyjnego z chwilą śmierci pracodawcy, rozwiązuje się ona z upływem czasu, na który została zawarta, jeżeli termin jej rozwiązania przypada przed upływem 30 dni od dnia śmierci pracodawcy. Jeżeli termin ten przypada po upływie 30 dni od dnia śmierci pracodawcy, umowa wygasa z dniem wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego albo uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego.

Okres od dnia śmierci pracodawcy do dnia wygaśnięcia albo rozwiązania umowy o pracę jest okresem usprawiedliwionej nieobecności w pracy, za który pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia. W okresie tym można powierzyć pracownikowi wykonywania pracy zgodnej z umową o pracę, określając okres jej wykonywania oraz wymiar czasu pracy.

W razie ponownego zatrudniania pracowników w tej samej grupie zawodowej zarządca sukcesyjny zatrudnia na poprzednich warunkach pracownika, którego umowa o pracę wygasła z powodu śmierci pracodawcy, jeżeli pracownik ten zgłosi zamiar podjęcia zatrudnienia w ciągu miesiąca od dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego.

Zmiany w Ordynacji podatkowej

Słowniczek z art. 3 Ordynacji Podatkowej ulega rozbudowaniu o dwie nowe definicje: „przedsiębiorstwa w spadku” oraz „zarządu sukcesyjnego”. W obu przypadkach ustawodawca odsyła do omawianej ustawy o zarządzie sukcesyjnym.

Ponadto, dodano nowy art. 7a Ordynacji, zgodnie z którym prawa i obowiązki podatnika oraz płatnika będącego „przedsiębiorstwem w spadku”, w okresie od ustanowienia do dnia wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego wykonywać będzie zarządca sukcesyjny.

Rozszerzeniu ulega także katalog przypadków, w których zastosowanie się do interpretacji indywidualnej nie może zaszkodzić podatnikowi. I tak, zgodnie z nowym art. 14n § 1 pkt 3 Ordynacji, nie może szkodzić podatnikowi zastosowanie się przez „przedsiębiorstwo w spadku” do interpretacji indywidualnej wydanej przed śmiercią przedsiębiorcy na jego wniosek.

Oczywiście, zmianie ulegają także przepisy dotyczące spadkobierców podatnika. Zgodnie z nowymi art. 97 § 1a i § 1b Ordynacji, „przedsiębiorstwo w spadku”, w przypadku gdy ustanowiono zarząd sukcesyjny, wstępuje w przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a do czasu wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe i niemajątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym również prawa nabyte przez przedsiębiorcę wynikające z decyzji wydanych na podstawie art. 67a § 1 pkt 1 i 2 Ordynacji, są wykonywane przez zarządcę sukcesyjnego.

Do Ordynacji powraca także uchylony dotychczas art. 97a w nowym brzmieniu - regulujący zasady odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe „przedsiębiorstwa w spadku”. Z kolei nowy art. 117d Ordynacji reguluje zasady odpowiedzialności zarządcy sukcesyjnego za zobowiązania podatkowe podatnika.

W art. 201 Ordynacji dodano nową przyczynę zawieszenia postępowania przez organ podatkowy — zaprzestanie pełnienia funkcji przez zarządcę sukcesyjnego albo wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego, jeżeli postępowanie toczyło się z udziałem zarządcy sukcesyjnego. Konsekwentnie, z art. 205a Ordynacji zmodyfikowano przyczyny podjęcia postępowania z urzędu.

Zmiany w Prawie upadłościowym

W Prawie upadłościowym znacznemu rozbudowaniu ulega treść art. 7. Zgodnie z jego dotychczasowym brzmieniem, w razie śmierci przedsiębiorcy można było ogłosić jego upadłość, jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w terminie roku od dnia jego śmierci. Wniosek o ogłoszenie upadłości mógł złożyć wierzyciel, a także spadkobierca, oraz małżonek i każde z dzieci lub rodziców zmarłego, chociażby nie dziedziczyli po nim spadku. Od dnia 25 listopada 2018 r., w przypadku ustanowienia zarządu sukcesyjnego, upadłość zmarłego przedsiębiorcy będzie można ogłosić także po upływie roku od jego śmierci, a przed dniem wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego. Do kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości dodano zarządcę sukcesyjnego. Zgodnie z nowym art. 419 ust. 3 Prawa upadłościowego, zarządca sukcesyjny jest także obligatoryjnym uczestnikiem postępowania o ogłoszenie upadłości zmarłego przedsiębiorcy.

Co ciekawe, zgodnie z nowym art. 11a Prawa upadłościowego, w przypadku ustanowienia zarządu sukcesyjnego, będzie można ogłosić upadłość zmarłego przedsiębiorcy także wtedy, gdy w zakresie czynności dokonywanych w ramach prowadzenia „przedsiębiorstwa w spadku” zarządca sukcesyjny utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych, a więc gdy zarządca sukcesyjny stał się niewypłacalny w rozumieniu tej ustawy, nawet jeśli przed śmiercią przedsiębiorcy niewypłacalność nie miała miejsca.

Nowy art. 21 ust. 2a Prawa upadłościowego nakłada na zarządcę sukcesyjnego obowiązek zgłoszenia w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Jeżeli podstawa do ogłoszenia upadłości wystąpiła przed ustanowieniem zarządu sukcesyjnego, termin do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości biegnie od dnia, w którym został ustanowiony zarząd sukcesyjny. Zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez zarządcę sukcesyjnego nie wymaga zgody osób, na rzecz których działa zarządca sukcesyjny.

Wreszcie, zgodnie z nowym brzmieniem art. 421 Prawa upadłościowego, w przypadku ustanowienia zarządu sukcesyjnego, do masy upadłości po zmarłym dłużniku wchodzić będą także aktywa nabyte w okresie zarządu sukcesyjnego, które weszły w skład „przedsiębiorstwa w spadku”.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.