Zmiany w Kodeksach: Postępowania Cywilnego, Karnego i w Sprawach o Wykroczenia od 1 stycznia 2019 r.

Oto druga część cyklu postów o nowelizacjach wchodzących w życie 1 stycznia 2019 r. Przez cały grudzień systematycznie publikujemy wpisy na temat poszczególnych grup najważniejszych ustaw obsługiwanych przez Nowelizator, które zmieniają się wraz z nadejściem Nowego Roku. Tym razem czas na zmiany w Kodeksie Postępowania Cywilnego, Kodeksie Postępowania Karnego oraz Kodeksie Postępowania w Sprawach o Wykroczenia.

Ustawa o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej oraz niektórych innych ustaw

Ustawa z dnia 15 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 1467) od 1 stycznia 2019 r. zmienia 8 aktów prawnych, a w tym KPC, KPKKPW. Ponadto, ustawa wprowadza do polskiego porządku prawnego instytucję „nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego”, przez co należy rozumieć działania dostosowane do indywidualnej sytuacji osoby uprawnionej, zmierzające do podniesienia świadomości tej osoby o przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach oraz wsparcia w samodzielnym rozwiązywaniu problemu, w tym, w razie potrzeby, sporządzenie wspólnie z osobą uprawnioną planu działania i pomoc w jego realizacji. Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmować będzie w szczególności porady dla osób zadłużonych i porady z zakresu spraw mieszkaniowych oraz zabezpieczenia społecznego, a także nieodpłatną mediację.

Zmiana w Kodeksie Postępowania Cywilnego

Art. 117 KPC reguluje kwestie ustanowienia przez sąd pełnomocnika procesowego z urzędu na wniosek strony. Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 117 § 5 KPC,  sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. Od 1 stycznia 2019 r. obowiązywać będzie zdanie drugie art. 117 § 5 KPC, zgodnie z którym podstawą oddalenia wniosku nie może być skorzystanie przez osobę fizyczną z nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, o których mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej.

Zmiana w Kodeksie Postępowania Karnego

Analogiczną zmianę ustawodawca wprowadził także do procedury karnej. Zgodnie z nowym zdaniem drugim w art. 78 w § 1 KPK, podstawą odmowy wyznaczenia obrońcy z urzędu nie może być skorzystanie przez oskarżonego z nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego.

Zmiana w Kodeksie Postępowania w Sprawach o Wykroczenia

Naturalnie, zgodnie z nowym brzmieniem art. 22 KPW, skorzystanie przez obwinionego z nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie może podstawą odmowy wyznaczenia mu obrońcy z urzędu.

Ustawa o komornikach sądowych

1 stycznia 2019 r. wchodzi w życie całkiem nowa ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 771), która w całości uchyla dotychczasową ustawę z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji i zastępuje ją w zakresie ustroju i zasad wykonywania zawodu komornika sądowego. Problematyka opłat i kosztów działalności komornika sądowego stała się przedmiotem odrębnej regulacji. Omawiana ustawa zmienia 19 aktów prawnych, a w tym KPKKPC.

Zmiana w Kodeksie Postępowania Karnego

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 21 § 1 KPK, w odniesieniu do wszczęcia postępowania karnego przeciw komornikom sądowym, asesorom komorniczym i aplikantom komorniczym prokurator zawiadamiać będzie Ministra Sprawiedliwości, prezesa sądu apelacyjnego oraz prezesa sądu rejonowego właściwych ze względu na siedzibę kancelarii komorniczej. Jest to konsekwencja zaostrzenia zasad nadzoru nad komornikami.

Zmiany w Kodeksie Postępowania Cywilnego

Nowelizacja KPC związana z omawianą ustawą jest dość obszerna i zawiera aż 39 pozycji. Przejdźmy kolejno przez najważniejsze z nich.

Zgodnie z nowym art. 346 § 1[1] KPC, od 1 stycznia 2019 r. sąd będzie mógł uchylić rygor natychmiastowej wykonalności nadany wyrokowi zaocznemu, jeżeli pozwany wykaże, że odpis pozwu doręczono w trybie przewidzianym w art. 139 § 1 na inny adres aniżeli aktualne w dacie doręczenia miejsce zamieszkania pozwanego. Postanowienie w tym przedmiocie będzie mogło być wydane na posiedzeniu niejawnym.

Od 1 stycznia 2019 r. rozszerzeniu ulegną także kompetencje sądów w zakresie nadzoru nad postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez komorników. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 759 § 2 KPC, sąd będzie mógł nie tylko wydawać z urzędu komornikowi zarządzenia zmierzające do zapewnienia należytego wykonania egzekucji oraz usuwać spostrzeżone uchybienia, ale również ocena prawna wyrażona przez sąd w ramach wydanych zarządzeń będzie wiążąca dla komornika. Nadto, zgodnie z nowym art. 759 § 3 KPC, sąd będzie mógł zobowiązać komornika do składania sprawozdań z czynności podjętych w wyniku zarządzeń, o których mowa w § 2.

W art. 760 KPC ustawodawca dodał nowy § 1[1], zgodnie z którym komornik  podejmować będzie niezbędne czynności niezwłocznie, ale nie później niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Dalej, zgodnie z nowym brzmieniem art. 761 § 1 KPC oraz nowymi  § 1[1], 2[1] i 2[2], organ egzekucyjny będzie mógł żądać od uczestników postępowania złożenia wyjaśnień, a od podmiotów takich jak:

  • organy administracji publicznej,
  • podmioty wykonujące zadania z zakresu administracji publicznej,
  • organy podatkowe i rentowe,
  • banki i spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, 
  • zakłady ubezpieczeń lub zakłady reasekuracji,
  • podmioty prowadzące rachunki papierów wartościowych,
  • spółdzielnie mieszkaniowe, wspólnoty mieszkaniowe i inne podmioty zarządzające lokalami,
  • biura informacji gospodarczej,
  • inne instytucje i osoby nieuczestniczące w postępowaniu,

informacji dotyczących stanu majątkowego dłużnika lub umożliwiających identyfikację składników jego majątku oraz danych adresowych w zakresie niezbędnym do zapewnienia prawidłowego toku postępowania.

Od 1 stycznia 2019 r. komornik będzie miał obowiązek nie tylko zawiadamiać stronę o każdej dokonanej czynności i na jej żądanie udzielać wyjaśnień o stanie sprawy. Zgodnie z nowym art. 763[1] KPC, komornik poucza strony i uczestników postępowania występujących w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej o sposobie i terminie zaskarżenia czynności. Jeżeli osoby te nie są obecne, pouczenie następuje wraz z zawiadomieniem o dokonaniu czynności.

Nowy art. 763[2] KPC reguluje zasady wyłączenia komornika. Wniosek o wyłączenie komornika zgłaszać się będzie na piśmie do komornika prowadzącego postępowanie, uprawdopodobniając przyczyny wyłączenia. Komornik w terminie 3 dni od dnia złożenia wniosku o wyłączenie przekaże wniosek do sądu rejonowego właściwego ze względu na siedzibę kancelarii komornika, wraz z pisemnymi wyjaśnieniami. W zakresie nieuregulowanym w omawianym przepisie, odpowiednie zastosowanie znajdą przepisy KPC o wyłączeniu sędziego.

Z kolei nowy art. 763[3] KPC regulować będzie zasady właściwości komorników, a w sposób bardziej precyzyjny możliwość przekazania sprawy innemu komornikowi w przypadku zmiany miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego.

Zgodnie z nowymi art. 765 § 1[1] i 1[2] KPC, Policja udzieli komornikowi, na jego wezwanie, pomocy przy czynnościach egzekucyjnych, a w przypadku stwierdzenia okoliczności uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa, Policja niezwłocznie powiadomi prezesa właściwego sądu rejonowego i żąda od komornika wpisania zastrzeżeń do protokołu czynności. Od 1 stycznia 2019 r. otwarcia lub przeszukania mieszkania dłużnika komornik będzie mógł dokonać wyłącznie w asyście Policji.

Zmieniony art. 767 KPC reguluje nowe zasady wnoszenia skargi na czynności komornika. I tak, zgodnie z nowym brzmieniem art. 767 § 1 KPC, skargę rozpoznawać będzie sąd właściwy ze względu na siedzibę kancelarii komornika, a nie jak dotychczas — sąd przy którym komornik działa. Nadto, zgodnie z nowymi art. 767 § 1[1] — 1[3] KPC, skarga na czynności komornika będzie mogła być wniesiona na urzędowym formularzu. Komornik doręczy urzędowy formularz skargi dłużnikowi przy pierwszej czynności egzekucyjnej oraz stronom i uczestnikom obecnym podczas czynności dokonywanej poza kancelarią, chyba że czynność ta podlega zaskarżeniu skargą w formie ustnej. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzór i sposób udostępniania urzędowego formularza skargi. Wreszcie, zgodnie z nowym art. 767 § 6 KPC, w przypadku stwierdzenia oczywistego naruszenia prawa przez komornika, sąd uwzględniając skargę, stosownie do okoliczności, będzie mógł go obciążyć kosztami postępowania wywołanego skargą.

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 796 § 1 KPC, wniosek o wszczęcie egzekucji składany komornikowi będzie mógł być złożony na urzędowym formularzu, którego wzór określi rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości.

Od 1 stycznia 2019 r. zmianie ulegną także zasady poszukiwania majątku przed komornika. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 801–801[2] KPC, jeżeli wierzyciel albo sąd zarządzający z urzędu przeprowadzenie egzekucji albo uprawniony organ żądający przeprowadzenia egzekucji nie wskaże majątku pozwalającego na zaspokojenie świadczenia, komornik z urzędu ustali majątek dłużnika w zakresie znanym mu z innych prowadzonych postępowań albo na podstawie publicznie dostępnych źródeł informacji, albo rejestrów, do których ma dostęp drogą elektroniczną oraz z urzędu wezwie dłużnika do złożenia wykazu majątku. Zlecenie komornikowi poszukiwania majątku dłużnika przez wierzyciela będzie konieczne dopiero wówczas, gdy komornik nie ustali żadnego majątku działając z urzędu.

Jedną z ważniejszych zmian wprowadzanych do KPC omawianą ustawą jest nowy art. 809[1] KPC, który wprowadza obowiązek utrwalania za pomocą urządzenia rejestrującego obraz i dźwięk przebiegu czynności egzekucyjnych dokonywanych przez komornika poza kancelarią, takich jak np. zajęcie ruchomości, licytacja ruchomości, oględziny nieruchomości, opróżnienie pomieszczeń z osób lub rzeczy, wydanie ruchomości i nieruchomości, przymusowe otwarcie pomieszczenia, przeszukanie mieszkania lub pomieszczenia gospodarczego dłużnika.

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 810 KPC, od 1 stycznia 2019 r. komornik będzie mógł wykonywać czynności poza kancelarią komorniczą w dni robocze, w godzinach od siódmej do dwudziestej pierwszej. Na wykonanie czynności w dni ustawowo wolne od pracy lub godzinach nocnych będzie wymagana zgoda prezesa właściwego sądu rejonowego. Czynności komornika rozpoczęte przed godziną dwudziestą pierwszą będą mogły być prowadzone w dalszym ciągu bez zgody prezesa sądu, jeżeli ich przerwanie może znacznie utrudnić egzekucję. Przepisu tego nie będzie stosować się do czynności prowadzonych w miejscu zamieszkania dłużnika, chyba że jest to również miejsce prowadzenia przez niego działalności gospodarczej.

Z dniem 1 stycznia 2019 r. zmianie ulegną także zasady zawieszania postępowania egzekucyjnego. I tak, zgodnie z nowym brzmieniem art. 820 KPC, organ egzekucyjny zawiesi postępowanie na wniosek wierzyciela, a na wniosek dłużnika, jeżeli sąd zawiesił natychmiastową wykonalność tytułu lub wstrzymał jego wykonanie albo dłużnik złożył zabezpieczenie konieczne według orzeczenia sądowego do zwolnienia go od egzekucji. Nadto, zgodnie z nowym brzmieniem art. 820[1] KPC, jeżeli egzekucja została skierowana do rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę lub innych praw majątkowych, z którymi związane jest prawo dłużnika do świadczeń okresowych, sąd na wniosek dłużnika będzie mógł określić kwotę, jaką dłużnik może pobierać w okresie zawieszenia postępowania w celu zaspokajania bieżących potrzeb.

Nowe brzmienie art. 829 pkt 1 oraz nowy pkt 1[1] KPC określają nowy katalog rzeczy, które nie podlegają egzekucji. Od 1 stycznia 2019 r. będą to przedmioty urządzenia domowego niezbędne dla dłużnika i jego domowników, w szczególności lodówka, pralka, odkurzacz, piekarnik lub kuchenka mikrofalowa, płyta grzewcza służąca podgrzewaniu i przygotowywaniu posiłków, łóżka, stół i krzesła w liczbie niezbędnej dla dłużnika i jego domowników oraz po jednym źródle oświetlenia na izbę, chyba że są to przedmioty, których wartość znacznie przekracza przeciętną wartość nowych przedmiotów danego rodzaju; a także pościel, bielizna i ubranie codzienne, w liczbie niezbędnej dla dłużnika i jego domowników, a także ubranie niezbędne do pełnienia służby lub wykonywania zawodu.

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 833  § 1[1] i § 2 oraz nowym § 2[1] KPC, przepisy art. 87 oraz art. 87[1] Kodeksu pracy (dotyczące zasad potrącania kwot z wynagrodzenia pracowników), stosować będziemy odpowiednio do:

  • zasiłków dla bezrobotnych, dodatków aktywizacyjnych, stypendiów oraz dodatków szkoleniowych, wypłacanych na podstawie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,
  • uposażeń posłów i senatorów, należności członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i ich domowników z tytułu pracy w spółdzielni, wynagrodzeń członków spółdzielni pracy,
  • wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania albo stanowiących jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną.

Zmianie ulegają również zasady egzekucji z ruchomości. Zgodnie z nowym brzmieniem w art. 844 § 1 KPC, egzekucja z ruchomości należeć będzie do komornika ogólnej właściwości dłużnika. Jeżeli dłużnik nie ma miejsca zamieszkania, siedziby lub oddziału na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, dopiero wówczas do przeprowadzenia egzekucji właściwy będzie komornik tego sądu, w którego okręgu znajdują się ruchomości. Z kolei zgodnie z nowym brzmieniem art. 845 § 2 oraz nowymi § 2[1]-2[4] KPC, nie będą podlegać zajęciu ruchomości, jeżeli z ujawnionych w sprawie okoliczności wynika, że nie stanowią one własności dłużnika. Ruchomości dłużnika będące we władaniu osoby trzeciej będzie można zająć tylko wówczas, gdy osoba ta zgadza się na ich zajęcie albo przyznaje, że stanowią one własność dłużnika, oraz w przypadkach wskazanych w ustawie. Jednakże w razie zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej dopuszczalne będzie zajęcie ruchomości na zasadach przewidzianych w przepisach o egzekucji administracyjnej. Komornik umorzy postępowanie w niezbędnym zakresie, jeżeli zostanie przedstawiony niebudzący wątpliwości dowód na piśmie, że zajęte ruchomości nie stanowią własności dłużnika. Nie będzie to dotyczyło sytuacji, w której sam dłużnik dokonał zbycia ruchomości na rzecz osoby trzeciej. Tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim będzie stanowił podstawę do zajęcia ruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego, ale dalsze czynności egzekucyjne dopuszczalne będą na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko obojgu małżonkom.

Dotychczas, zgodnie z art. 847 § 1 KPC odpis protokołu zajęcia rzeczy komornik doręczał dłużnikowi i współwłaścicielom zajętej ruchomości. Od 1 stycznia 2019 r. protokół zajęcia doręczany będzie także wierzycielowi, który nie był obecny przy zajęciu.

Zgodnie z nowym, rozbudowanym brzmieniem art. 853 KPC, komornik będzie szacował wartość zajętych ruchomości w miarę możliwości już w chwili ich zajmowania. Zastrzeżenia do oszacowania wartości dokonanego przez komornika będzie można wnieść bezpośrednio do protokołu przy zajęciu ruchomości, a gdyby nie było to możliwe — w terminie trzech dni od dnia doręczenia odpisu protokołu zajęcia. W razie wniesienia zastrzeżeń komornik zamieści w protokole zajęcia wzmiankę o ich treści i wyznaczy biegłego.

Modyfikacji ulegają także zasady sprawowania dozoru nad zajętymi rzeczami. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 855 § 1 oraz nowymi § 1[1]-1[4] KPC, zajęte ruchomości komornik pozostawi pod dozorem osoby, u której je zajął, a jedynie z ważnych przyczyn komornik będzie mógł oddać zajęte ruchomości pod dozór innej osobie, nie wyłączając wierzyciela, choćby to było połączone z koniecznością ich przeniesienia. Osoba ta pełnić będzie obowiązki dozorcy. Komornik doręczy jej protokół zajęcia. Dozorcą nie może być komornik ani osoba przez niego zatrudniona, ich małżonkowie, dzieci, rodzice ani rodzeństwo. Komornik nie będzie mógł nawet z ważnych przyczyn odebrać dozoru, jeżeli koszty przeniesienia lub przechowywania rzeczy byłyby niewspółmiernie wysokie w stosunku do jej wartości. Sąd będzie mógł obciążyć komornika kosztami związanymi z nieuzasadnionym odebraniem dozoru.

Zgodnie z nowym art. 913 § 1[1] KPC,wykaz majątku dłużnika przed sądem w postępowaniu o wyjawienie majątku, składany będzie pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o czym sąd pouczy go przed odebraniem wykazu. Zgodnie z nowym art. 913 § 3 KPC, komornik pouczy wierzyciela występującego w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej o prawie i sposobie złożenia wniosku o wyjawienie majątku dłużnika. Równocześnie z pouczeniem wierzyciela komornik pouczy dłużnika występującego w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej o skutkach wyjawienia majątku.

Ustawa o kosztach komorniczych

Obok omówionej powyżej ustawy o komornikach, przyjęto ustawę z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 770). Określa ona wysokość kosztów komorniczych i zasady ich ponoszenia oraz tryb postępowania w sprawach dotyczących tych kosztów. Koszty komornicze obejmują wydatki komornika sądowego poniesione w toku prowadzonego przez niego postępowania egzekucyjnego, innego postępowania albo dokonywania innych czynności oraz opłaty komornicze. Również ta ustawa zawiera przepisy, które od 1 stycznia 2019 r. zmieniają KPC.

Zmiany w Kodeksie postępowania Cywilnego

Zgodnie z nowymi art. 763 § 2 i 3 KPC, o każdej dokonanej czynności komornik zawiadamiać będzie nie tylko stronę postępowania egzekucyjnego, ale również uczestnika postępowania, którego dotyczy czynność komornika. Nadto, w każdym piśmie kierowanym do strony komornik poinformuje o aktualnej wysokości należności będących przedmiotem egzekucji.

Zmianie ulegają także zasady egzekwowania kosztów postępowania. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 770 KPC, jeżeli w sprawie zachodzić będzie konieczność sporządzenia planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, komornik ustali koszty egzekucji przed przystąpieniem do sporządzenia planu podziału. Postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucji wydawane będzie łącznie we wszystkich sprawach, których dotyczyć będzie plan podziału. Ponadto, wynagrodzenie z tytułu zastępstwa prawnego w postępowaniu egzekucyjnym nie będzie mogło być wyższe niż stawka minimalna opłaty za czynności adwokackie albo radcowskie, określona w odrębnych przepisach.

W zakresie przepisów regulujących kolejność zaspokojenia z kwoty uzyskanej z egzekucji, zmianie ulega art. 1025 § 1 pkt 1 KPC, zgodnie z którym w pierwszej kolejności zaspokajane będą koszty egzekucyjne z wyjątkiem kosztów zastępstwa prawnego przyznanych przez komornika w postępowaniu egzekucyjnym. Koszty zastępstwa prawnego przyznane przez komornika w postępowaniu egzekucyjnym zaspokajane będą (zgodnie z nowym brzmieniem art. 1025 § 3 KPC) w równym stopniu z należnością, odsetkami i kosztami postępowania.

Dalej, zgodnie z nowym brzmieniem art. 1033 § 1 KPC, komornik sporządzać będzie plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji niezwłocznie po złożeniu na rachunek depozytowy Ministra Finansów sumy ulegającej podziałowi oraz po uprawomocnieniu się postanowienia w przedmiocie kosztów. Podobnie, zgodnie z nowym brzmieniem art. 1035 KPC, plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości komornik sporządzać będzie niezwłocznie po uprawomocnieniu się postanowienia o przysądzeniu własności oraz postanowienia w przedmiocie kosztów.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.